Ыдыктыг Библия: Осия
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:42:19.655722+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Осия

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Осия

Осия

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

Осия медээчиниң ному

Киирилде

Бурганның сөзүн Осия израиль чонга Амос медээчиниң соонда (бистиң эрага чедир VIII вектиң ийиги чартыында) элээн каш чыл дургузунда дыңнадып келген. Ол үеде (4 Хаан. 14:23–17:23 көр) соңгу күрүне Израиль (азы Эфрем) аңгыланып, буурап эгелээн турган. Элээн каш хааннар үймээн үезинде дараалаштыр өлүртүп каан. Ассирия күрүне израиль черниң улуг-улуг кезектерин чоорту эжелеп ап турган. Чоннуң амыдыралында чөптүг эвес чорук күштелип, улус Дээрги-Чаяакчыдан ойталаарын, Ханаанның бурганнарынга мөгеерин уламчылаан.

Осия израиль чоннуң мөзү-шынар байдалын ашак-кадай улустуң аразында шынчы эвес чоруу-биле (медээчи бодунуң амыдыралынга ындыг байдалды чурттап эрткен) деңнеп турар. Дээрги-Чаяакчы Израильдиң ашаа деп адаттырган. Чон Дээрги-Чаяакчының алган кадайының овур-хевирин хүлээп ап, Аңаа ынак болур ужурлуг турза-даа, бодун самыын-садар херээжен дег алдынып турган. Өске бурганнар болгаш кожа күрүнелер Израильдиң таныш эрлери деп адаттырган – олар-биле Израиль бодунуң Ашаанга өскерлип турар. Иерусалимге Дээрги-Чаяакчыга мөгеериниң орнунга израильчилер боттарының шажын-чүдүлге ёзулалдарын Вефил (азы Бет-Авен), Галгал, Сихем болгаш өске-даа хоорайларга күүседип эгелээн. Дээрги-Чаяакчының овур-дүрзүзү деп санаары шуткуп каан ийи алдын бугажыкка безин олар мөгейип турган.

Осия израильчилерни боттарының бачыттарын минниринче база Дээрги-Чаяакчыны ылап билип ап, Аңаа ынак болурунче кыйгырган. Ынчалза-даа чон ону тооп дыңнаваан. Адак соонда Дээрги-Чаяакчы чөрүү чонну кезеткен: Ол Ассирияга Самарияның найысылалын эжелеп алгаш, израиль чонну тудуп аппаарын (бистиң эрага чедир 722–721 чч.) чөпшээрээн.

1

1^1Озия, Иоафам, Ахаз болгаш Эзекия оларның Иудеяны чагырып турганы база Иоастың оглу Иеровоамның Израильди чагырып турганы чылдарда+ Дээрги-Чаяакчының Беериниң оглу Осияга ажыдып чугаалаан сөзү бо-дур.

Осияның кадайы болгаш ажы-төлү

2Дээрги-Чаяакчы Осия-биле мынчаар чугаалажып эгелээн. Ол аңаа: «Барып, самыын-садар кадайдан ап ал, ооң самыын харылзаазындан тывылган ажы-төлдүг бол+, ол чорук бо черниң улузу Дээрги-Чаяакчыдан ойталап, аажок самыырап турарынче айтыр+» – дээн. 3Ынчангаш Осия Дивлаимниң уруу Гомерни кадай кылдыр ап алган. Демгизи саатталгаш, аңаа оол уруг божуп берген чүве-дир. 4Дээрги-Чаяакчы Осияга: «Бо чаш төлдү Изреел деп адап аар сен, ол ат удавайн Иеху хаанның салгалын Изреел хоорайга төгүлген хан+ дээш кезедиримче, Израильдиң салгалының күрүнези турарын соксадырымче айтыр. 5Шииткелим хүнү кээрге, Мен Изреел шынаазынга+ Израильдиң чазын сыйып каар мен» – дээн.

6Гомер база катап саатталгаш, кыс уруг божуп алган. Дээрги-Чаяакчы Осияга: «Бо чаш төлдү Ло-рухама[*] деп адап аар сен, ол ат израиль чонну моон соңгаар өршээвезимче, аңаа ээ-хайыра көргүспезимче айтыр+. 7А Иудеяның чонунга ээ-хайыра көргүзерин уламчылап, оларны чаа-дайын: ча-согун, хылыш болгаш дайынчы аъттарлыг шериглер-биле эвес, а ооң Дээрги-Чаяакчы Бурганының ачызы-биле камгалаар мен+» – дээн.

8Ло-рухаманы эмзирип доруктурган соонда, Гомер база катап саатталгаш, оол уруг божуп алган. 9Дээрги-Чаяакчы ынчан: «Бо чаш төлдү Ло-амми[*] деп адап аар сен, ол ат силер – Мээң чонум болбазыңарже, Мээң силер-биле харылзаа тутпазымче айтыр» – дээн.

Дээрги-Чаяакчының израиль чонну катап тургузарын аазааны

10«Ынчалза-даа алызында израиль чоннуң саны далайның санап четпес элезини ышкаш көвүдей бээр+. Израильчилерге улустуң: „Ооң чону эвес силер“ – деп турган черинге: „Дириг Бурганның ажы-төлү силер“ – деп, оларга улус чугаалай бээр+. 11Иудеяның, Израильдиң чону ынчан каттыжып чыылгаш+, боттарын чагырар чаңгыс баштыңчы олуртуп алгаш, боттарының черинге үнүш дег өзүп үнүп кээр[*]. Изреелдиң[*] хүнү өндүр улуг болур!

2

2^1Акы-дуңмаңарны: „Бурганның чону“ – деп, угба-дуңмаңарны: „Ээ-хайыра алган“ – деп адап аар силер+».

Дээрги-Чаяакчы израиль чонну буруудаткаш, кезедир

2«Аваңар-биле+ чаргылдажыңар-ла, чаргылдажыңар,
чүге дээрге ол – Мээң кадайым эвес-тир,
а Мен – ооң ашаа эвес-тир мен;
аваңар бодунуң самыын чоруун – арнындан,
өскерликчи чоруун – эмиглеринден ап каапсын.
3Оон башка Мен ооң хевин уштуп, шалдаңнааш,
чаа төрүттүнгенинде дег көзүлдүр тургузуп каар мен+:

ону ээн кургаг хову ышкаш кылып,
када берген чер кылдыр хуулдурар мен,
кагыдып-суксадып өлүрүп каар мен.

4Ооң ажы-төлүнге-даа ээ-хайыра көргүспес мен+,
чүге дээрге олар самыын харылзаадан тывылган төлдер-дир+;

5оларның авазы самыын-садып турган,
төрээн иези бодунуң адын баксырадып:

„Хандыкшааннарымга барайн, олар мени аъш-чем, суг, дүк, лён,
олива үзү болгаш суксуннар-биле хандырып турар болгай“ – деп турган.

6Ол бүгү дээш, Мен ооң оруун теннер-биле моондактаар мен,
херим-биле долгандыр кажаалаар мен,
ол ынчан оруундан аза бээр.

7Ол херээжен бодунуң хандыкшааннарын сүрүп чоруткаш, четпейн баар,
оларны дилээш, тыппайн баар;
оон ол: „Барып, баштайгы өөм ээзинче+ эгли берейн,
чүге дээрге ынчан меңээ амгызындан эки турган-дыр“ – дээр.

8Ол херээжен далган-тараа, арага болгаш олива үзүн

Мээң аңаа берип турганымны+,

Ваал бурганның дүрзүзүн шуткаан алдын, мөңгүннү

Мээң аңаа көвүдедип бергенимни билбес-тир.

9Ол дээш, Мен Бодумнуң далган-тараамны – ажаалда үези кээрге,
арагамны – виноград быжар үе кээрге, дедир ап аар мен,
ооң шалдаңын чажырган Бодумнуң дүк, лёнумну хунаап аар мен.

10Мен ам ооң бужарын хандыкшааннарының мурнунга ажыдар мен+,
ынчан ону кым-даа Мээң холумдан камгалап шыдавас.

11Ооң кандыг-даа хөглүг байырлалдарын:

ай чаазы биле амыр-дыш хүннери демдеглээр байырлалдарын+,
бүгү-ле байырлалдыг чыыштарын соксадыр мен+.

12Ооң: „Хандыкшааннарымның берген төлевири бо-дур“+ –
деп турганы виноград сыптарын, фига ыяштарын куругладыр мен;
оларның үнген сесерлиин арга-эзим кылдыр хуулдуруптарымга,
черлик аң-мең чимистерни чип кааптар.
13Ваал бурганның дүрзүлеринге бараан болуп,
айдызап турганы дээш+, ону кезедир мен;
ол херээжен сыргалар болгаш каасталгалар-биле каастангаш,
хандыкшааннарын сүрүп+, Мени уттупкан турган болгай» – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн.

Эштежилге хүнү

14«Ынчангаш Мен ону хандыкшыдып, ээн кургаг ховуга эккелгеш+,
эргеледип чугаалажыр мен+.

15Ооң соонда Мен аңаа чимистиг шөлдерни бээр мен,
а Хай-халап шынаазын[*] идегелдиң кирер эжии кылдыр бээр мен;
ол аңаа бодунуң аныяк үезинде дег,
египет черден үнүп турган хүнүнде дег, Меңээ харыылаар[*].

16Ол хүн кээрге, сен Мени „Ашаам!“ деп адаар сен – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
оон ыңай „Ваалым![*]“ деп адавас сен.

17Ол дүрзү-бурганнарның аттарын сээң аксыңдан чайладып кааптар мен,
оларның аттарын улус оон ыңай сагынмастай бээр+.

18Ол хүн кээрге, Мен израиль чон-биле
черлик аң-меңниң, дээрниң куштарының,
черде соястаан амытаннарның аразынга
эп-найырал керээзин чарар мен+;
ча-согунну сыйып, сээң чериңге чаа-дайынны узуткап кааш+,
айыыл чок чуртталганы сеңээ бээр мен.

19Сени Бодум-биле кезээ мөңгеде дүгдеп аар мен,
чөптүг-шынныг чорук болгаш шын шииткелди,
энерел болгаш ээ-хайыраны илереткеш,
сени Бодум-биле дүгдеп аар мен+.

20Бердингенимни көргүзүп, сени Бодум-биле дүгдеп аар мен,

Дээрги-Чаяакчыны билген турар сен+.

21Ол хүн кээрге, Мен сеңээ харыы бээр мен – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Мен дээрге дужаарымга, ол черже чаъс чагдырар,

22чер далган-тараа, виноград, оливаны өстүрер,
а ол аъш-чем Изреелди[*] чемгерер.

23Мен черге Бодумнуң чонумну үнүш дег тарып аар мен+,

„Ээ-хайыра албаан“ деп аттыг чонга+ ээ-хайыра көргүзер мен+;

„Мээңии эвес“ деп аттыг чонга+: „Сен – Мээң чонум сен“ – дээр мен+,
а ол: „Сен – мээң Бурганым сен“ – деп харыылаар».

3

Осияның өскерлиичел кадайын ээлдирип алганы

3^1Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Ам база барып, бузутка ынак[*], бодунуң ашаанга өскерилген херээженге ынакшый бер. Дээрги-Чаяакчы израиль чонга, олар өске бурганнарже чайгылып, оларның үзүмнүг бооваларын[*] чииринге ынак-даа болза, база ынчалдыр ынак болгай» – дээн.

2Мен ынчан ол херээженни он беш шекел мөңгүн болгаш бүдүн чартык хомер ишти арбай-биле садып алган мен+. 3Мен аңаа: «Үр үеде мээң бажыңымга чуртта, самыырава, кым-биле-даа эр-херээжен харылзаа кылба, мен база сеңээ хамаарыштыр бодумну ынчаар алдынайн» – дээн мен.

4Шак ынчаар израиль чон үр үеде хааны чок, нояны чок, өргүлү чок, даш көжээзи чок, эфоду[*] чок, дүрзү-бурганы чок артар-дыр. 5Израиль чон ооң соонда Бурганынче эглип, Дээрги-Чаяакчыже чүткүүр+ база бодунуң хааны Давидтиң салгакчызын хүлээп көөр+, келир үеде ачы-буянныг Дээрги-Чаяакчыдан коргар.

4

Дээрги-Чаяакчының Израиль-биле чаргылдашканы

4^1Израиль чон, Дээрги-Чаяакчының сөстерин дыңна!

Дээрги-Чаяакчы бо черниң чурттакчылары-биле чаргылдажып турар-дыр+,
бо черде чөптүг-шынныг чорук, энерел,
Бурганны билип аарынче чүткүл чок-тур.
2Каргыш салыры болгаш мегелээр чорук,
кижи өлүрер, оорланыр болгаш самыыраар чорук хөлчок нептерээн-дир,
хан төгүүшкүнү даады-ла болуп турар-дыр.

3Ол бүгү дээш, бо чер ыглап-сыктаар+,
ооң чурттакчылары черлик аң-мең болгаш дээрниң куштары-биле кады кырлып каар,
далайның балыктары безин өлүп каар+.

4«Кым-даа өске кижи-биле маргышпазын,
кым-даа өске кижини сойгалавазын.

Бурганның бараалгакчызы, Мен сээң-биле чаргылдажыр мен![*]

5Хүндүс-даа буураар сен, Бурганның медээчизи дүне-даа сээң-биле кады буураар.

Сээң иеңни[*] база узуткап каар мен.

6Мээң чонум билииниң четпезинден кырдырып аар+;
билигни хүлээп көрбээн бооруңга,

Мен база сени Меңээ бараалгаар кылдыр хүлээп көрбес мен,

Бурганыңның хоойлузун уттупкан бооруңга,

Мен база сээң ажы-төлүңнү уттуптар мен.

7Бараалгакчылар өзүп-көвүдээн тудум-на,
Меңээ удур бачыт үүлгедири дам баар-дыр;
оларның ат-алдарын бак атче хуулдурар мен.

8Олар Мээң чонумнуң бачыт дээш өргүлдеринден аштанып-чемненир-дир+,
ынчангаш оларның сеткил-сагыжынга чоннуң бачыттыг болуру тааржыр-дыр.

9Чон-биле болур чүве бараалгакчыларны оюп эртпес,
оруктары дээш, Мен оларны кезедир мен,
үүлгедиглерин ёзугаар оларга кеземче онаар мен+.

10Олар чигеш, тотпас+, самыырааш, өзүп-көвүдевес,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчыга бараан болуушкунун сагывас апаргаш,

11самыыраан-дыр.

Мээң чонум арагага, эзиртир суксуннарга алзып алган-дыр+.

12Ол кылып алган ыяш дүрзүзүнден айтыртынып турар-дыр+,
даянгыыжы аңаа харыы бээр-дир.

Самыыраашкынның сүлдези оларны астырып каапкан боорга+,
олар Бурганындан ойталаан-дыр.

13Олар даглар баштарынга өргүлдерин эккеп салып,
тейлер кырынга бүгү улуг хөлегелиг ыяштар адаанга
айдызаашкын кылып турар+.

Ынчангаш силерниң кыстарыңар самыырап,
кенээттериңер ашактарынга өскерлип турар.

14Ол кыстарыңарны, кенээттериңерни кезетпес мен,
чүге дээрге эр улузуңар боттары
самыын-садар херээженнер-биле хойгажыр-дыр,
дүрзү-бурганнар өргээлеринге самыын-саткан улус-биле кады
өргүлдер салыр-дыр силер+,
а чүве билбес чон узуткаттырып турар-дыр.

15Израильчилер, силер бодуңар самыырап-даа турар болзуңарза,
оода-ла Иудеяны бачытче киирбеңер;

Галгал хоорайже барбаңар+, Бет-Авенче[*] көдүрүлбеңер,
дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглаваңар.

16Израиль чөрүү бызаа дег дедир апарган-дыр,
таанда-ла Дээрги-Чаяакчы ам ол чонну, хураганнарын дег,
чаагай одарга оъткарар бе?

17Эфрем дүрзү-бурганнарга хандыкшаан-дыр,
сен ам ооң-биле үрелдешпе.
18Оларның арагалаары кедерээн-дир,
самыыраашкыны хемчээл чок-тур,
ол чоннуң чагырыкчылары ыянчыг чүүлге ынак-тыр.

19Эфремни шуурган чалгыннарынга ужудуп аппаар+,
израильчилер өргүлдериниң хайындан адын баксырадып аар».

5

Израильдиң шииттирери

5^1«Бурганның бараалгакчылары, ол бүгүнү дыңнаңар,

израиль чон, ол бүгүнү кичээнгейге ап көр,
хаанның өг-бүлези, кулааңар ээктириңер;
силерни ам шиидер-ле болгай.

Мицпа хоорайга – какпа, Фавор дагга+ – чада салган четки бооп турдуңар.

2Силер Ситтимге+ ханы оңгар казып алдыңар[*],
а Мен силерни кезедир мен.
3Эфремни билир мен, Израиль Меңээ ажык-көскү;

Эфрем, самыырап тур сен, Израиль, бужартап тур сен.

4Үүлгедиглери израильчилерни Бурганынче ээлдирбейн турар+,
самыыраашкынның сүлдези оларның аразында турар-дыр+,

Дээрги-Чаяакчыны билбестер-дир.

5Израильдиң адыыргак чоруу+ бодунга удур херечилээр[*],

Эфрем бодунуң бузут-багы дээш кээп дүжер,

Иудея база олар-биле кады кээп дүжер.

6Израильчилер шээр-даа, бода-даа малын өргүлге салып,

Дээрги-Чаяакчыны дилеп чорупкаш, тыппайн баар,

Дээрги-Чаяакчы олардан ырай берген болур+.

7Олар Дээрги-Чаяакчыга өскерлип, сурас ажы-төл төрүп алган-дыр.

Оларны бир ай дургузунда[*] ээлээн чери-биле кады чиптер».

Израиль биле Иудеяга удур дайын

8«Гива хоорайга мыйыс этсиңер+,

Рама хоорайга труба этсиңер,

Бет-Авенге+ дүвүрээзин чарлаңар+:

Вениамин, дайзын сээң артыңда тур!

9Кеземче хүнү кээрге, Эфрем хоозурап каар.

Ол бүгү болуру чайлаш чок дээрзин

Израильдиң аймактарынга медээлеп тур мен.

10Иудеяның баштыңнары ээлел чериниң кызыгаарын алгыдып,
дүрүм үрээн улус-тур;+ Мен оларже килеңимни суг дег төгер мен.

11Эфрем дарладып, шииткелге бастырган-дыр,
чүге дээрге хоозун дүрзү-бурганнарны эдерген-дир[*].

12Эфремни үзүт-ховаган дег чиир мен, Иудеяны курт дег чиир мен.

13Эфрем – бодунуң аарыын, Иудея – бодунуң балыын көрүп каан,

Эфрем Ассириядан дуза дилеп+, өндүр улуг хаанче[*] элчиннерин ыткан.

Ынчалза-даа ол силерни экиртип шыдавас, балыыңарны эмнеп шыдавас+.

14Чүге дээрге Эфремге арзылаң дег мен, Иудеяга араатан аң дег мен+.

Ийе, Мен оларны үзерлеп каапкаш, алгаш чоруй баар мен –
кым-даа оларны камгалап шыдавас.

15Олар буруузун билинмээн шаанда, Мени дилеп эгелевээн шаанда,

Мен турар черимче дедир чоруй барайн+.

6

6^1Олар хилинчекке бүргеткеш, Менче чүткүп эгелээр».

Дээрги-Чаяакчыже эглиишкин

Барып, Дээрги-Чаяакчыже эглиили!+

Ол бисти аартып каан – Ол бисти экиртип каар;
бисти балыглап каан – балыгларывысты шарып бээр+;

2ийи хонук эртерге, Ол бисти диргизер,
үшкү хүнде Ол бисти бут кырынга тургузуп каар+,
ынчан Аңаа шынчы амыдырап, Ону билип алыр бис.

3Ынчангаш Дээрги-Чаяакчыны билип алырынче чүткүп көрээли.

Ол биске даң хаяазы дег ыяап-ла көстүп кээр,

Ол бисче чаъс ышкаш – черни суггарган часкы чаъс ышкаш чедип кээр.

Бурганга бердинмээн улус

4«Эфрем, сени канчаайн? Сени канчаайн, Иудея?

Силерниң энерелиңер эртенги туман дег, эрип каар шалың дег+.

5Ынчангаш өлүм биле узуткаашкынны медээлээр дээш+,
силерже медээчилеримни чорудуп турдум+;

Мээң шииткелим чырык дег чайынналдыр чырып кээр.

6Өргүлдү эвес, энерелдиг бооруңарны күзеп тур мен,
улустуң Бурганны билип алырын
оларның бүрүн өрттеткен өргүлдеринден артык күзеп тур мен+.

7А олар, өске улус ышкаш[*], чагыг-керээни үреп, Меңээ өскерилди.

8Галаад – бузут үүлгедикчилериниң ханга борашкан хоорайы+.

9Дээрбечилерниң кижини кедеп турары дег,
бараалгакчыларның бөлүглели Сихем+ чедер орукка кижилер өлүрүп,
бузут үүлгедип турар.

10Израиль чонда чүдек-бужар чүвени көрүп тур мен.

Эфрем самыырап турар-дыр, Израиль бужартап турар-дыр.

11Иудея, сеңээ база дүжүт ажаар үени доктаадып каар!+

Мен Бодумнуң чонумга эки чолду эгидер деп баарымга[*],

7

7^1Израильди эмнээр деп баарымга,

Эфремниң кем-буруузу, Самарияның бузут-багы көстү берди.

Олар мегелеп турар-дыр, оорлаашкын-даа болур-дур,
дээрбечи-даа улусту кудумчуларга үптээр-дир.

2Оларның бузуттуг үүлгедиглериниң шуптузун сактып алганымны
медереп билбестер-дир;
ам оларны ажыл-херектери бүргеп алган,
оларны тода көрүп тур мен».

Эрге-чагырга тутканнарның бузуду

3«Израильчилер боттарының бузут-багы-биле – хаанны,
оп-мегези-биле – нояннарны хөгледип турар.

4Олар шупту өскерликчилер-дир, оларның күзээшкиннери,
хлеб быжырыкчызының суугузу дег, изип-хып тур,
а хлеб быжырыкчызы суугузун чүгле далганын хоюткаш,
оозу ажый бээр өйге чедир одавас болгай.
5Хаанывыстың байырлалының хүнүнде нояннар
аарыгыжеге чедир изиглендир ижип алган,
а хаан кочуургак улусче холун сунган.
6Олар боттарының кара сагыштыы-биле
чүректерин суугуга дөмей кылып аар;
оларның килеңи дүннү өттүр удуп хонар,
а эртен ол чалбыышталган от дег кыва бээр.
7Олар шупту суугу ышкаш изий бергеш,
боттарының баштыңнарын сыырып турар;
оларның бүгү хааннары дүжүлгелеринден кээп дүжүп турар+,
оларның чаңгызы-даа Менден дуза дилеп кыйгырбады.

8Эфрем өске чоннар-биле холужа берген-дир+,
ол бир талазы чиг хаарган далган дег апарган-дыр.

9Хары улус ооң күжүн чип турган, а ол эскербээн,
ооң бажы көгере берген, а ол билбейн турар+.

10Израильдиң адыыргак чоруу бодунга удур херечилээр+;
ол бүгү болуп турда-ла, Дээрги-Чаяакчы Бурганынче ээлбес-тир,

Олче чүткүвес-тир.

11Эфрем мелегей, сарыыл чок көге-буга дег-дир:

дуза дилеп, бирде Египетти кыйгырып,
бирде Ассирияже барып турар-дыр+.
12Израильчилер дуза дилеп чоруптарга,
Бодумнуң четкимни оларже хөме салыр мен+,
дээрниң куштарын дег, дүжүр октаар мен,
оларның чыылганын дыңнааш, бектеп каар мен[*].

13Менден ырай бергени дээш, олар ат болур,

Меңээ удур үймээн үндүргени дээш, олар узуткаттырып аар.

Ол чонну камгалаар деп турдум,
а олар Мээң дугайымда меге чүве чугаалажыр-дыр.

14Олар орун-дөжээнге човууртап чыткаш,
кажан-даа боттарының сеткил-чүрээнден Менден дуза дилеп кыйгырбады+;
олар чыглып турза-даа, чүгле далган-тараа чииринге,
арага ижеринге өйлежип, Менден ойталаар болду.

15Оларны билиндир сургап, күш киир быжыглап турган мен,
а олар Меңээ удур бак чүве бодаар-дыр.
16Олар кымче-даа эглип кээп турду,
чүгле Дээди Өрүкү Бурганче эвес;
олар ыргак-дагыр согуннар дег апарды+;
оларның нояннары аксы-дылының каржы-багы дээш
хылышка шаштырып аар, ынчан Египеттиң чону оларны кочулап-шоодар».

8

Израиль политиктиг база шажынчы бачыттары дээш кеземче алыр

8^1«Трубадан эдис!+ Израильчилер Мээң чагыг-керээмни үрээн,

Мээң хоойлумга чагыртпаан боорга,

Дээрги-Чаяакчының черинче[*] эзир шүүргедеп келген дег-дир+.

2Олар Менден дуза дилеп: „Бурганывыс!

Израильчилер бис Сени билип алдывыс!“ – деп кыйгырар+.

3Израиль чон буяндан ойталады;
дайзын ам ону истеп-сүрер.
4Израильчилер хааннарны Мээң дужаалым чокка
боттары дүжүлгеге олуртуп турган+,
нояннарны Мээң чөпшээрелим чокка шилип ап турган.

Боттарының алдын-мөңгүнүнден дүрзү-бурганнар шуткуп ап турганнар,
ынчангаш узуткаттырып аарлар.

5Самария, сээң дүрзү-бугажыыңны+ хүлээп көрбедим![*]

Мээң килеңим израильчилерже кыптыкты:

кажанга чедир арыгланып ап шыдавастарыл?!

6Ол бугажыкты Израиль боду кылган болгай.

Ону шевер кижи шуткаан, ынчангаш ол бурган эвес-тир;

Самарияның бугажыы буступ каар!

7Израильчилер салгын тарып алгаш, шуурган ажаап аар+;
үрезин бербес сыптан далган-тараа ажаап алдынмас,
далган-тараа ажааттынар-даа болза, ону хары улус чиир.

8Израиль чон сыыртырып алган,
ол ам өске чоннар аразында ажык чок чүүл дег+.

9Олар Ассирияже дуза дилеп чорупкан+,
чааскаан улчуп чоруур черлик элчиген ышкаш

Эфрем хары улустуң ынакшылын төлевир берип тургаш, садып алган+.

10Израильчилер өске чоннарга төлевир үлеп берип турган-даа болза,

Мен оларны бөле сүрүп эккээр мен,
ынчан олар удавайн хары нояннарның база хаанның дарлалындан
хинчек көрүп эгелээрлер.

11Эфрем бачыт дээш өргүл салыры-биле хөй-ле бедигээштер тудуп алган,
а оон оларны бачыт үүлгедири-биле ажыглап турган.

12Мен израильчилерге Бодумнуң хөй хоойлуларымны бижип-даа берген болзумза,
олар боттарынга хамааржыр кылдыр хүлээп көрбес ийик.

13Олар Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр эът эккеп салгаш, чип аар+.

Оларның өргүлдери Меңээ таарымчалыг эвес;

Мен ам оларның бузудун бодап келгеш, бачыттары дээш кезедир мен+:

олар Египетче эглип кээр+.

14Израиль бодунуң Чаяакчызын уттупкаш+, ордулар тудуп алган-дыр;

Иудея хөй быжыглалдыг хоорайлар тудуп турар-дыр,
ынчалза-даа Мен ол хоорайларже отту ыдыптар мен,
от ордуларны чиптер+».

9

Израильдиң өөрүшкүзү ажыг-шүжүг бооп хуула бээр

9^1Израиль, өөрбейн көр, өске чоннар ышкаш байырлап-хөглеве,

чүге дээрге самыырааш, Бурганыңдан ойталаан-дыр сен,
хамык тараа шаңнарынга[*] самыын-садар чорук дээш
төлевир алырынга ынак-тыр сен+.

2Израильчилер боттарының далган-тараазын, олива чимизин чип шыдавас,
боттарының виноград арагазынга идегели боттанмас.

3Олар Дээрги-Чаяакчының черинге чурттап артпас.

Эфрем Египетче дедир чоруптар+,

Ассирияга база арыг эвес аъш-чем чиир+.

4Олар ынчан Дээрги-Чаяакчыга арагазын өргүп кутпас,
оларның өргүлдери Аңаа таарышпас,
өргүл аъш-чеми оларга хөөржүдүлге аъш-чеми+ дег болур –
ону чиген бүгү улус арыг эвес апаар+,
чүге дээрге оларның аъш-чеми чүгле боттарының чииринге ажыглаттынып,

Дээрги-Чаяакчының өргээзинче кирбес.

5Байырланчыг чыыш хүнүнде,

Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан байырлал хүнүнде канчаар силер?

6Израильчилер чылча шаптырыышкындан чайлай берзе-даа,

Египет оларны чыггаш, Мемфиске хөөржүдүп каар.

Оларның мөңгүнден кылган улуг үнелиг чүүлдерин шагар-оът дуй аптар,
чадырларынга тенниг үнүштер үнүп кээр.

7Ялаладыр, кеземче көөр хүннери келген дээрзин
израильчилер билип алзын.

Бурганның медээчизи мелегей бе?

Бурганның Сүлдезинге башкарткан кижи угаанын ышкынган бе?+

Сээң хөй санныг бузуттуг үүлгедиглериң дээш,
өндүр улуг өжээннешкек чорууң дээш,
Бурганның медээчилери ындыг улус апарган-дыр.

8Бурганымның чону Эфремниң доскуулчузу – Бурганның медээчизи+,
ынчалза-даа ооң бүгү оруктарында какпа салып каан,
аңаа өжээнниг улус ооң Бурганының өргээзинде-даа бар.

9Израильчилер боттарының бузуттуг үүлгедиглерин,

Гивага болуп турганы дег+, күштелдирип алган-дыр,

Бурган оларның кем-буруузун бодап келгеш, бачыттарының ужун кезедир+.

Израильчилер ажы-төл чок артар

10«Мен Израильди тып аарымга,
ол ээн кургаг ховуда үнген виноград дег турган+,
сээң ада-өгбеңни фига ыяжының быжар өйү келген
баштайгы чимизи дег кылдыр көрүп каан мен.

А олар Фегор дагга чедип келгеш,

Ваал дээр ыянчыг бурганга боттарын бараалгатканнар+,
ынакшый берген дүрзү-бурганы дег чүдек-бужар апарганнар.

11Эфремниң ат-алдары куш ышкаш ужуп чоруй баар – ажы-төл төрүттүнмес,
херээженнер иштелбес база божувас.

12А ажы-төлүн өстүрүп-даа аар болза,
чаңгызын-даа дириг арттырбас мен,
олардан хая көрнү бээримге, ат болурлар!»

13Мээң көргеним ёзугаар Эфрем, Тир хоорай ышкаш,
кайгамчык эки черде турар-дыр,
ындыг-даа болза, Эфрем бодунуң ажы-төлүн өлүрүкчүже үндүрер ужурга таваржыр+.

14Дээрги-Чаяакчы, оларга бээр дээн чүвеңни берип көр.

Божуп-төрүвес ижин-хырынныг, соглуп калган эмиглиг кылып каап көр.

15«Израильчилерниң бүгү бузуду – Галгалда+,
аңаа оларны көөр хөңнүм чок апарган;
бүгү бузуттуг үүлгедиглери дээш,
оларны Бодумнуң черимден[*] үндүр ойладыптар мен,
оларга моон соңгаар ынак болбас мен;
оларның нояннары шуптузу Менден ойталаан болгай.

16Эфрем буураан, дазылы кургап калган үнүштүң чимис бербези дег,
израильчилер база үре-төл чок болур,
а бир эвес божуп-төрүүр-даа болза,
оларның иштинге боттанган күзенчиг үре-төлүн өлүрүп каар мен».

17Бурганым олардан ойталаар,
чүге дээрге Ону тооп дыңнавааннар-дыр;
олар өске чоннар аразынга улчуп чоруп бээр+.

10

Хаанның база дүрзү-бугажыктың төнчүзү

10^1Израиль – чечектелген виноград сывы+, ол хөй чимис берип турар;

ооң чимизи көвүдээн тудум, улам хөй өргүл бедигээштери тудуп аар,
ооң чери эки болган тудум, даш көжээлерин каастаары дам баар.

2Израильчилерниң сеткил-чүрээ Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес,
ол кем-буруузу дээш, олар кеземче алыр:

Дээрги-Чаяакчы оларның өргүл бедигээштерин үреп кааптар,
даш көжээлерин чуура шавар.

3Израильчилер ынчан: «Бисте ам хаан чок-тур,

Дээрги-Чаяакчыдан-даа кортпайн турган болгай бис.

Хаан турар-даа болза, ол биске кандыг ажык-дузалыгыл?!» – дижир.

4Олар хоозун сөстер чугаалап, меге даңгырак берип,
өске чоннар-биле эвилелдежип турарлар,
андазын чарган черде үнген хоран оът дег,
чөптүг шииткелди хажыдып турарлар[*].

5Самарияның чурттакчылары Бет-Авенде дүрзү-бугажыкка+ мөгеер дээш барып турар;
ол дүрзүге мөгеер чон-даа, ооң өөрүп турган бараалгакчылары-даа
ол дээш кажыыдап, ыглажыр.

Чүге дээрге дүрзүнүң каас-чаражын чок кылып каар,

6ооң бодун Ассирияже – өндүр улуг хаанга[*] белек кылдыр – алгаш баар;

Эфрем бак атка кирер,
бодунуң кара сагыштыг бодалының ужун
Израильдиң ады баксыраар.

7Самарияның хааны, сугда салдаан чарты дег, чиде бээр.

8Бет-Авенде мөгейиишкин кылыр бедик черлерни –
израиль чоннуң бачыт үүлгедип турар черлерин үреп бузуп кааптар.

Израильчилерниң өргүл бедигээштеринге
тенниг үнүштер биле бок сиген үнүп кээр;
олар дагларга: «Бисти дуглай дүжүңер!» – деп,
тейлерге: «Бисче кээп дүжүңер!» – деп чанныр+.

9«Израиль, Гиваның үезинден бээр+ бачыт үүлгедип келген сен;
израильчилер ол хевээр артып калган;

Гивага шак ол бак сагыштыг улусту дайын таварбас бе?

10Израильчилерни күзээним ёзугаар кезедир мен,
өске чоннар оларга удур чыглып кээр,
ынчан ийи кемниг херээ дээш, олар хүлүттүрүп аар.

11Эфрем – өөредип каан, тараа бастырарынга ынак инек-тир+,
ооң быжыг мойнунга хомутту Мен Бодум кедирер мен;

Эфремни мунар мен, Иудея – чер аңдарар, Израиль – чер илииртээр.

12Чөптүг-шынныг чорукту бодуңарга тарып алыңар+ –
энерелди ажаап аар силер; кур черни аңдарыңар+,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчыже чүткүүр үе келген-дир –

Ол чедип келгеш, шын шииткелди силерже чагдырар.

13Бузутту болбаазыраттыңар, оон кем-буруу ажаап алгаш,
мегениң дүжүдүн чип алдыңар+,
чүге дээрге бодуңарның орууңарга, эңдерик аг-шерииңерге идегеп турдуңар.

14Сээң чонуңга удур чаа-дайын үнер,

Салманның+ Бет-Арбел хоорайны тулчуушкун үезинде үреп бускаш,
аваларны ажы-төлү-биле катай чылча октап-шывадап турганы дег+,
сээң бүгү шивээлериңни үреп бузуп каар!

15Үүлгеткен кедергей бузудуңар дээш,

Вефилдиң чурттакчылары силерни ынчаар бак аажылаар».

11

11^1Израильдиң хааны даң хаяазында-ла өлүп каар.

Израиль чон – Бурганның ынак төлү

«Израиль аныяк турда, аңаа ынак апарган мен+,

Бодумнуң оглумну+ Египеттен үндүр кыйгырып алган мен+.

2Израильчилерни медээчилерим кыйгырып турда-ла,
олар ырап, Ваал бурганның дүрзүлеринге өргүлдер эккеп салып,
шуткуп, чазаан дүрзүлерге мөгейип, айдызаашкын кылып турганнар.

3Мен Бодум Эфремни кылаштаарынга өөредип кагдым,
холумга көдүрүп алгаш чоруп турдум,
а израильчилер оларны Мээң экиртир эмнеп турарымны+ билбеди.

4Кижизиг, ынакшылдыг харылзаалар-биле оларны хаара тудуп алган мен+;
оларның моюннарындан дөңгүнү ужулган дег болган мен,
ээккеш[*], аъш-чемни оларга салып берип турган мен+.

5Израиль Египетче дедир ээп чоруур[*], Ассирия ону чагырар,
чүге дээрге ол Менче эглиринден ойталаан-дыр.
6Ооң хоорайларын хылыш кезе шавар –
ооң хаалгазының дээктерин үреп,
кара сагыштыг бодалдары дээш, израильчилерни сыырыптар.

7Мээң чонум Менден ойталаарын кызып турар-дыр,
медээчилерим оларны бедикче кыйгырарга-даа,
өрү көдүрлүр кижи чок-тур[*].

8Эфрем, сенден канчап ойталаар мен?

Израиль, сени канчап өскелерге бериптер мен?

Сени Адма хоорайны дег бак аажылаар мен бе,

Цевоим хоорай-биле кылган чүвемни сеңээ хамаарыштыр кылыр мен бе[*]?

Мээң бүгү кээргелим кыптыга берди, бодал-сагыжым өскерлип,

9Бодумнуң килеңим ёзугаар кылбас мен,

Эфремни база катап узуткавас мен,
чүге дээрге Мен – кижи эвес+, а силерниң араңарда ыдыктыг Бурган мен+;
силерге хорадап келбес мен[*].

10Израильчилер Дээрги-Чаяакчыны эдерип чоруптар,

Ол арзылаң ышкаш ырланыр+;
Ооң ырланганын дыңнааш, ажы-төлү сырбаш дээш,
барыын чүктен чедип кээр+.
11Олар Египеттен – бора-хөкпеш ышкаш,

Ассириядан – көге-буга ышкаш ужуп чедип кээр+;
оларны боттарының аал-ораннарынга чурттадып каар мен».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

Иаковтуң салгалы бодунуң Бурганынга шынчы эвес

12«Мени Эфрем меге-биле, израиль чон – авыяас чоруу-биле бүзээлеп алган;

Иудея шынчы ыдыктыг Бурганындан аза берген[*]».

12

12^1Эфрем хат кадарып, өрттендир чиир хатты сүрүп турар+,

хүннү бадыр мегени, хоозураашкынны көвүдедип турар.

Израильчилер Ассирия-биле-даа эвилелдежип,

Египетче-даа белек кылдыр олива үзү чорудуп берип турар+.

2Дээрги-Чаяакчы Иудея-биле база чаргылдажып турар,

Ол Иаковтуң үре-салгалынга ооң оруктары дээш,
үүлгеткен херектерин барымдаалап, кеземче онаар.

3Иаков иезиниң иштинге-ле бодунуң акызын ажып эрткен[*],
а күш-шыдалы четчи бергеш, Бурган-биле сегиржип алган+.

4Ол Бурганның төлээзи-биле хүрешкеш, тиилеп кааш,

Бургандан ачы-буян дилеп, ыглап турган;

Вефилге Бурган аңаа[*] ужуражып, чугаалашкан+.

5Дээрги-Чаяакчы – Аг-шериглиг Бурган-дыр,
Ооң ат-дужаалы – Дээрги-Чаяакчы+.
6Сен бодуңнуң Бурганыңче эглип кел,
ээ-хайыралыг база чөптүг бол+, Аңаа кезээде идеге.

7Хананей садыгжылар шын эвес деңзилээр деңзи тудуп алгаш,
улустан чүве мегелеп чииринге ынак+.

8Эфрем: „Мен-даа олар ышкаш байыдым+, эт-хөреңги чыып алдым.

Мээң бүгү ажыл-херээмден улус хоойлуга удурланышкак,
бачыт деп санадыр чүү-даа чүве тыппас“ – деп чугаалаан.

9А Мен Египетке чурттап турган үеңден бээр
сээң Дээрги-Чаяакчы Бурганың болгай мен;
байырлалдар хүннеринде дег[*],
сени база катап чадырларга чурттадып каар мен.

10Мен Бодумнуң медээчилерим-биле чугаалажып,
оларже чоруткан көстүүшкүннеримни көвүдедип,
медээчилерни дамчыштыр чонну сагындырып турган мен[*].

11А Галаад бузутка бердинген-дир+, ооң чону чөгенчиг улус апарган-дыр.

Олар Галгалга өргүл кылдыр бугажыктар салып турган-дыр+,
оларның өргүл бедигээштери аңдарган шөлде оваалай чыгган даштар дег-дир.

12Иаков Арам дээр чуртче дезе берген;

Израиль аңаа күдээлеп, кадайы дээш ажылдап берип,
өгленир дээш хой кадарып турган+.

13Дээрги-Чаяакчы израиль чонну Египеттен медээчизин дамчыштыр үндүре бергеш,
база-ла медээчизин дамчыштыр кадагалап турган+.

14Эфрем Дээргизин дыка-ла хорадаткан+,
өлүрүкчү чоруу дээш буруузун ол боду чүктээр,
ол Дээргизин куду көрген дээш,
Дээрги ооң бодун куду көрдүрер.

13

Дээрги-Чаяакчы Израильди үзерлеп кааптар

13^1«Эфрем чүве чугаалаарга, улус сүрээдеп, сирилээр турган;

ол Израильге бедик турушту ээлеп алган,
ынчалза-даа Ваал бурган дээш буруудап+, өлүп калган.

2Ам израильчилерниң бачыт үүлгедири дам барган-дыр:

ус-шевер улус оларга дүрзү-бурганнарны мөңгүнден шуткуп,
чогаадып кылып берип турар-дыр;
израильчилер оон дүрзү-бурганнар-биле чугаалажып,
оларга өргүлдер салып турар-дыр;
кижилер шуткумал бугажыктарны+ ошкап турар-дыр!

3Ол чоруу дээш, израильчилер эртенги туман ышкаш дүрген эстип чиде бээр,
олар эрип каар шалың дег+, шаңдан хадаан тараа саваңы дег,
хоолайдан үнген ыш дег апаар+.

4А Мен – египет черге турган үеңден бээр,
сээң Дээрги-Чаяакчы Бурганың болгай мен,
сен Менден өске Бурган билбес сен,
Менден өске Камгалакчы-даа чок+.
5Ээн кургаг ховуга, кадып калган черге
сенче сагыш салып турган мен+.

6Одар-белчиирлиг апаргаш, израильчилер тодуг-догаа болу берди,
а тода бергеш, туразы улгадып, Мени уттупту+.

7Мен оларга арзылаң дег болур мен,
пар дег, орук чанынга кедээр мен+.

8Оларже оолдарын оскунган кыс адыг дег халдааш+,
хөрек-чүрээн үзерлээр мен; арзылаң ышкаш чиир мен;
черлик аң-араатан оларны үзерлеп кааптар.

9Израиль, сээң узуткаттырар үең келди,
чүгле Мен сеңээ дузалап боор мен.

10Сээң хааның ам кайдал?

Ол сени бүгү хоорайларыңга камгалап алзын че!

Баштыңнарың кайдал? Сен: „Биске хаандан, нояннардан берем!“ – деп
дилеп турдуң чоп+.
11Мен килеңней бергеш, сеңээ хаан бердим,
хорадай бергеш, ону хунаап алдым+.
12Эфремниң кем-буруузун доңнай баглап каан,
ооң бачыдын шыгжап каан – Мен ону утпас мен.
13Эфрем угаан чок оол-дур,
херээжен кижи ону божуп чыдырда дег,
ол хилинчектенип турар,
ынчалза-даа хырындан үнер хөңнү чок-тур+.

14Мен израильчилерни өлүглер оранының эрге-чагыргазындан
адырар мен бе?+
Чок, оларга кээргел көргүспес мен!+
Өлүм, сээң хамчык аарыың кайыл?+
Алдыы оран, сээң халдавырлыг аарыың кайыл?[*]

15Эфрем акы-дуңмазынга бодаарга, өзүген-даа болза,
өрттендир чиир хат чедип кээр –
ээн кургаг ховудан Дээрги-Чаяакчының хады көдүрлүр,
ынчан ол хат Эфремниң суунуң бажын соолдуруп каар,
булаан кадырып каар+;
ол хат Израильдиң эртине-байлаан үптээр,
ооң бүгү үнелиг чүүлдериниң шыгжамырын куругладыр.

14

14^1Самария бодунуң буруузун чүктээр,

чүге дээрге бодунуң Бурганынга удур тура халаан-дыр+;
израильчилер хылыштан кырлып калыр,
оларның чаш төлдерин черже чылча октап,
сааттыг херээженнерин одура шаап каар+».

Израиль чон бачыдын миннир болза, Бурган аңаа ачы-буян хайырлаар

2Израиль, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңче эглип кел+,
чүге дээрге кем-бурууң дээш кээп дүшкен-дир сен.

3Мөргүүр сөстериңер боданып алгаш, Дээрги-Чаяакчыже эглип кээп:

„Хамык кем-буруувусту өршээп,
эккээр чүүлүвүстү ээ көрнүүшкүн-биле хүлээп ап көрем,
аксы-сөзүвүстүң макталын өргүл кылдыр Сеңээ эккээр бис+.

4Ассирия бисти камгалавас+, дайынчы аъттарывысты мунмас бис,
холувустуң кылыгларын ‘Бурганывыс’ деп адавас бис,
чүге дээрге өскүс улуска чүгле Сен ээ-хайыралыг болгай сен+“ – деп чугаалаңар.

5Менден ойталаар чоруктан оларны экиртир мен,
оларга сеткилим ханызындан ынак болур мен,
чүге дээрге Мээң килеңим олардан чайлай берген-дир.

6Мен Израильге чаъс-шалың дег болур мен,
ол ынчан лилия дег чечектелир+,
Ливан дагда пөш дег, дазылдары тарай өзер;
7ооң будуктары чаттылдыр херлир,
ол чараш-каазы-биле – олива ыяжы дег,
чаагай чыды-биле – Ливанның пөжү дег апаар.

8Ооң хөлегезинге серииттенип олурган улус ээп келир,
олар далган-тарааны эңдере ажаап аар[*],
боттары виноград сывы дег чечектелип,

Ливанның сураглыг арагазы ышкаш алдаржый бээрлер.

9Эфрем ынчан: „Дүрзү-бурганнарның меңээ херээ чүл?“ – деп чугаалаар.

Мен ооң мөргүлүнге харыылап, ону карактап көөр мен,
аңаа девээлиг ыяш дег болур мен;
сенде бар ачы-буянның үнген дөзү мен.

10Мерген угаанныг кижи ол бүгүнү билип алзын+,
сарыылдыг кижи угаап билзин.

Дээрги-Чаяакчының оруктары дорт болгай –
чөптүг-шынныг улус ол оруктап чоруптар,
а үймээнчи улус аңаа чорааш, кээп дүжер».

* 1:6 Ло-рухама – «Ээ-хайыра албаан» дээн уткалыг ат.

* 1:9 Ло-амми – «Мээң чонум эвес» дээн уткалыг ат.

* 1:11 Азы: «Үндүр сывыртадып алган черинден дедир чанып кээр».

* 1:11 Изреел – «Бурган тарып турар» дээн уткалыг ат. Израильдиң өзүп-көвүдээринче, ооң чериниң дүжүткүр болурунче айтып турар.

* 2:15 Хай-халап шынаазы – еврей сөзүглелде «Ахор шынаазы» дээн. Израильчилер Ханаанны эжелеп эгелээш, ол черге айыыл-халапка таварышкан (Иис. 7:24-26 көр).

* 2:15 Бо сөстерниң болгу дег өске уткалары мындыг: «Ырлай бээр», «Томаарый бээр».

* 2:16 Ваал – хананей бурганның ады, «дээрги» азы «ээ» дээн уткалыг.

* 2:22 Изреел – мында бүгү Израильге хамааржыр ойзу адаан ат. 1:11-ге немелде тайылбырны көр.

* 3:1 Азы: «Өске кижи аңаа ынак».

* 3:1 Үзүмнүг боовалар – олар хананей бурганнарга мөгеери-биле харылзаалыг бооп чадавас.

* 3:4 Эфод – Бурганның бараалгакчыларының Ооң күзел-соруун билип алырынга дузалаар херексел (Хост. 28:6-30; Башт. 8:27; 17:5 көр).

* 4:4 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «А сээң чонуң Бурганның бараалгакчызы-биле маргыжып турар ышкаш-тыр».

* 4:5 Сээң иең – израиль күрүнени албаты чоннуң иези кылдыр ойзу адап көргүскен бооп чадавас.

* 4:15 Бет-Авен – еврей дылдан очулдурарга, «Бузуттуң бажыңы» азы «Дүрзү-бурган бажыңы» дээн уткалыг, мында оон ыңай Вефил хоорайны ойзу адап көргүскен ат (Ос. 5:8; 10:5 көр).

* 5:2 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Үймээнчилерниң өлүрүүшкүнү кедереп тур».

* 5:5 Азы: «Израильдиң чоргааралы куду көрдүрген».

* 5:7 Еврей сөзүглелде бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Ай чаазының байырлалы».

* 5:11 Өске бурунгу сөзүглелде «Чүге дээрге ол дужаалды күүсеткен-дир» деп бижээн.

* 5:13 Азы: «Иарев хаанче» (Ос. 10:6 көр).

* 6:7 Азы: «Адам ышкаш».

* 6:11 Азы: «Бодумнуң чонумнуң туттурган улузун эгидип эккээримге».

* 7:12 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Оларның чыыжының дыңнаанын ёзугаар кезедир мен».

* 8:1 Азы: «Дээрги-Чаяакчының өргээзинче».

* 8:5 Азы: «Самария, сээң дүрзү-бугажыың сени каапкаш баар».

* 9:1 Шаңнар – улус шак ол черлерге Ваалга мөгейип, оларга элбек дүжүттү ол хайырлаан деп бодап турган.

* 9:15 Азы: «Бодумнуң өргээмден».

* 10:4 Азы: «Ынчангаш Бурганның шииткели болур».

* 10:6 Азы: «Иарев хаанга» (Ос. 5:13 көр).

* 11:4 Азы: «Эптиг-ээлдээ-биле».

* 11:5 Өске бурунгу сөзүглелде «Дедир ээлбес» деп бижээн.

* 11:7 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Мээң чонум Менден ойталаарындан могап-шылааш, Дээди Өрүкү Бурганны кый деп, Мени шупту чаңгыс эптиг алдаржыдар».

* 11:8 Адма биле Цевоим – Бурганның Содом болгаш Гоморра хоорайлар-биле кады узуткап каан хоорайлары (Э. д. 14:8; Ы. х. к. 29:23 көр).

* 11:9 Азы: «Хоорайже чедип келбес мен».

* 11:12 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Иудея ам-даа Бурганга бердинип, ыдыктыг Бурганга шынчы турар».

* 12:3 «Ажып эрткен» деп кылыг сөзү еврей дылда Иаков деп атка дөмей дыңналыр (Э. д. 25:26; 27:36 көр).

* 12:4 Өске бурунгу сөзүглелде «аңаа» эвес, а «биске» деп бижээн.

* 12:9 Чадырлар байырлалының дугайында чугаалап турар (Лев. 23:39-43 көр).

* 12:10 Еврей сөзүглелде бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Медээчилерни дамчыштыр угаадыглыг чугаалар-биле чугаалап турган мен».

* 13:14 Бо домактың болгу дег өске утказы мындыг: «Израильчилер, силерге Мен өлүмнүг хамчык аарыг дег болур мен, алдыы оранче аппаар халдавырлыг аарыг дег болур мен».

* 14:8 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Олар тараа дег өзер».

+ 1:1 4 Хаан. 14:23; 15:1; 16:1; 18:1; Иса. 1:1; Ам. 1:1; Мих. 1:1

+ 1:2 Ос. 2:4
+ 1:2 Иез. 16:15
+ 1:4 4 Хаан. 10:11
+ 1:5 Иис. 17:16; Башт. 6:33
+ 1:6 1 Пет. 2:10
+ 1:7 1 Хаан. 17:47; Зах. 4:6
+ 1:10 Э. д. 22:17
+ 1:10 Иса. 62:4; Рим. 9:26

+ 1:11 Иса. 11:13; Иер. 3:18; 50:4; Иез. 37:19

+ 2:1 Ос. 1:6, 9
+ 2:2 Иса. 50:1
+ 2:3 Иез. 16:39
+ 2:4 Ос. 1:6
+ 2:4 Ос. 1:2
+ 2:7 Иса. 54:5; Иер. 3:14
+ 2:8 Иез. 16:19
+ 2:10 Ыы. 1:8; Иез. 16:37; 23:29
+ 2:11 Сан. 28:9-15
+ 2:11 Иса. 24:8; Иер. 7:34; 16:9; Ам. 8:10
+ 2:12 Ос. 9:1; Мих. 1:7
+ 2:13 3 Хаан. 16:31-32; Ос. 11:2
+ 2:13 Иез. 23:40
+ 2:14 Иез. 20:35
+ 2:14 Иса. 40:2
+ 2:17 Хост. 23:13; Зах. 13:2
+ 2:18 Иса. 54:10; Иез. 34:25; 37:26
+ 2:18 Иса. 2:4; Иез. 39:9; Мих. 4:3
+ 2:19 2 Кор. 11:2
+ 2:20 Иер. 31:34
+ 2:23 Ос. 1:10
+ 2:23 Ос. 1:6
+ 2:23 1 Пет. 2:10
+ 2:23 Ос. 1:9
+ 2:23 Рим. 9:25
+ 3:2 Лев. 27:16
+ 3:5 Иер. 50:4
+ 3:5 Иер. 23:5; 33:15; Иез. 34:23
+ 4:1 Иса. 3:14; Мих. 6:2
+ 4:3 Иса. 24:4; Иер. 4:28; Иоил 1:10
+ 4:3 Иоил 1:18; Соф. 1:3
+ 4:6 У. ч. 10:21; Иса. 5:13
+ 4:8 Лев. 10:17
+ 4:9 Иса. 24:2
+ 4:10 Лев. 26:26; Мих. 6:14; Агг. 1:6
+ 4:11 У. ч. 20:1
+ 4:12 Башт. 18:5
+ 4:12 Ос. 5:4
+ 4:13 Иез. 6:13
+ 4:14 Ы. х. к. 23:17
+ 4:15 Ос. 9:15; 12:11; Ам. 4:4; 5:5
+ 4:19 Иер. 4:11-12; 51:1; Ос. 13:15
+ 5:1 Башт. 4:6
+ 5:2 Сан. 25:2
+ 5:4 Иса. 59:2
+ 5:4 Ос. 4:12
+ 5:5 Ос. 7:10
+ 5:6 Иса. 1:11; Ос. 6:6
+ 5:8 Иер. 4:5; Ос. 8:1; 9:9
+ 5:8 Ос. 4:15; 10:5
+ 5:8 Иоил 2:1; Ам. 3:6
+ 5:10 Ы. х. к. 19:14
+ 5:13 4 Хаан. 15:19; Ос. 7:11; 8:9; 12:1
+ 5:13 Мих. 1:9; Наум 3:19
+ 5:14 Ос. 13:7
+ 5:15 Лев. 26:40-42

+ 6:1 Ы. х. к. 30:1-10; 1 Хаан. 7:3; 3 Хаан. 8:48; Иоил 2:12

+ 6:1 Ы. х. к. 32:39; Иов 5:18; Ыд. ыр. 102:3; 146:3; Иер. 30:17

+ 6:2 Ыд. ыр. 70:20
+ 6:4 Ос. 13:3
+ 6:5 Иер. 23:29
+ 6:5 3 Хаан. 19:17
+ 6:6 Мф. 9:13; 12:7
+ 6:8 Ос. 12:11
+ 6:9 Иис. 24:1
+ 6:11 Иоил 3:13
+ 7:7 4 Хаан. 15:10,
+ 7:8 Ыд. ыр. 105:35
+ 7:9 Иса. 42:25
+ 7:10 Ос. 5:5
+ 7:11 4 Хаан. 17:3-4; Ос. 5:13
+ 7:12 Иез. 12:13
+ 7:14 Ыд. ыр. 77:36-37
+ 7:16 Ыд. ыр. 77:57
+ 8:1 Иер. 4:5; Ос. 5:8
+ 8:1 Ы. х. к. 28:49
+ 8:2 Мф. 7:21-23
+ 8:4 3 Хаан. 12:20; Ос. 7:7
+ 8:5 3 Хаан. 12:28; Ос. 10:5; 13:2
+ 8:7 Ос. 10:13
+ 8:8 4 Хаан. 17:6
+ 8:9 Ос. 5:13; 7:11
+ 8:9 Иер. 2:24; Иез. 16:33-34
+ 8:13 Иер. 7:21
+ 8:13 Иер. 14:10
+ 8:13 Ы. х. к. 28:68
+ 8:14 Ы. х. к. 32:18; Иса. 17:10; Иер. 3:21
+ 8:14 Иер. 17:27; Ам. 2:5
+ 9:1 Ос. 2:5
+ 9:3 Ы. х. к. 28:68; Ос. 8:13
+ 9:3 Иез. 4:13; Дан. 1:8
+ 9:4 Ы. х. к. 26:14
+ 9:4 Сан. 19:11-22
+ 9:7 4 Хаан. 9:11; Иер. 29:26
+ 9:8 Иез. 3:17; 33:7
+ 9:9 Башт. 19:22; Ос. 10:9
+ 9:9 Иер. 14:10; Ос. 8:13
+ 9:10 Ыд. ыр. 79:9; Иса. 5:1; Мф. 21:33
+ 9:10 Сан. 25:1-5; Ыд. ыр. 105:28
+ 9:13 Ос. 14:1
+ 9:15 Ос. 4:15; 12:11; Ам. 4:4; 5:5
+ 9:17 Ы. х. к. 28:64-65
+ 10:1 Ыд. ыр. 79:9; Иса. 5:1; Мф. 21:33
+ 10:5 3 Хаан. 12:28; Ос. 4:15; 8:5; 13:2
+ 10:8 Лк. 23:30; Ажыд. 6:16
+ 10:9 Башт. 19:22; Ос. 9:9
+ 10:11 Иер. 46:20
+ 10:12 У. ч. 11:19; Гал. 6:8
+ 10:12 Иер. 4:3
+ 10:13 Ос. 8:7
+ 10:14 4 Хаан. 17:3-4
+ 10:14 Иса. 13:16
+ 11:1 Ы. х. к. 7:8
+ 11:1 Хост. 4:22; Иер. 31:9; Мал. 1:6
+ 11:1 Мф. 2:15
+ 11:3 Хост. 15:26
+ 11:4 Ин. 6:44; 12:32
+ 11:4 Хост. 16:14-31
+ 11:9 Сан. 23:19
+ 11:9 Иса. 12:6
+ 11:10 Иса. 31:4
+ 11:10 Иса. 11:11; Мих. 7:12; Зах. 8:7
+ 11:11 Иса. 60:8; Зах. 10:10
+ 12:1 Иса. 44:20
+ 12:1 Ос. 5:13
+ 12:3 Э. д. 32:24-32
+ 12:4 Э. д. 28:12, 19; 35:9,
+ 12:5 Хост. 3:15
+ 12:6 Мих. 6:8
+ 12:7 Ам. 8:5; Мих. 6:11
+ 12:8 Зах. 11:5; Ажыд. 3:17
+ 12:11 Ос. 6:8
+ 12:11 Ос. 4:15; Ам. 4:4; 5:5
+ 12:12 Э. д. 28:5; 29:20
+ 12:13 Хост. 12:50-51; Ыд. ыр. 76:21
+ 12:14 4 Хаан. 17:17
+ 13:1 Ос. 11:2
+ 13:2 3 Хаан. 12:28; Ос. 8:5; 10:5
+ 13:3 Ос. 6:4
+ 13:3 Ыд. ыр. 1:4; 36:20
+ 13:4 Хост. 20:3; Иса. 43:11; 45:21
+ 13:5 Ы. х. к. 8:15; 32:10

+ 13:6 Ы. х. к. 8:12-14; 31:20; Ыд. ыр. 77:11; 105:21; У. ч. 30:9

+ 13:7 Иер. 5:6; Ос. 5:14
+ 13:8 2 Хаан. 17:8; У. ч. 17:12; Ыы. 3:10
+ 13:10 1 Хаан. 8:5,
+ 13:11 1 Хаан. 8:22; 15:23
+ 13:13 4 Хаан. 19:3

+ 13:14 Ыд. ыр. 48:16; Иса. 25:8; 26:19; Иез. 37:12

+ 13:14 Иез. 9:10
+ 13:14 1 Кор. 15:55
+ 13:15 Иер. 4:12; 51:1; Иез. 19:12; Ос. 4:19
+ 14:1 4 Хаан. 18:12
+ 14:1 4 Хаан. 8:12; Ос. 9:13; Ам. 1:13
+ 14:2 Ос. 6:1; 12:6
+ 14:3 Евр. 13:15
+ 14:4 Ос. 5:13
+ 14:4 Ыд. ыр. 9:35
+ 14:6 Иса. 27:6
+ 14:10 Ыд. ыр. 106:43; Дан. 12:10

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Осия

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ